Autorskie opracowania

Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym i EPU tryby jego zaskarżenia sprzeciwem

Postępowanie upominawcze art. 4971 – 505 k.p.c. [Dz.U. z 2014r., poz. 101]

W sprawach w których powód dochodzi powództwem w trybie zwykłym roszczenia pieniężnego, sąd rejonowy bądź okręgowy (w zależności od wysokości roszczenia), może na posiedzeniu niejawnym, czyli bez udziału stron, wydać nakaz zapłaty.
W nakazie zapłaty sąd nakazuje pozwanemu, żeby w ciągu dwóch tygodni od doręczenia tego nakazu zaspokoił roszczenie w całości wraz z kosztami albo w tym terminie wniósł sprzeciw do sądu. Pozwanemu doręcza się nakaz zapłaty wraz z pozwem i pouczeniem o sposobie wniesienia sprzeciwu oraz o skutkach niezaskarżenia nakazu.
Sprzeciw jest właściwym środkiem zaskarżenia nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym. W nagłówku orzeczenia zawsze jest oznaczony tryb wydania nakazu. Sprzeciw wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty (czyli ten z którego odebraliśmy korespondencję).
Wniesienie sprzeciwu jest obwarowane terminem 14 dni od daty odbioru nakazu zapłaty. SPRZECIW NIE WYMAGA WNIESIENIA OPŁATY.
Po upływie terminu na wniesienie sprzeciwu - sąd sprzeciw odrzuci, a nakaz zapłaty się uprawomocni i otworzy drogę powodowi do skierowania wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Warto zawsze z ostrożności, kiedy zamierzmy zaskarżyć nakaz, zrobić sobie adnotację na kopercie z sądu bądź nakazie, w jakim dniu został odebrany.


Postępowanie elektroniczne art. 50528 – 50538 k.p.c. [Dz.U. z 2014r., poz. 101]

Podobne zasady obowiązują w postępowaniu elektronicznym (potocznie zwanym EPU). Sprzeciw od nakazu zapłaty nie wymaga uzasadnienia i przedstawienia dowodów, jednak w sprzeciwie pozwany powinien przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór, co do istoty sprawy (art. 50535 k.p.c.). W razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty traci moc w całości, (czyli bez względu na zakres zaskarżenia), a sąd przekazuje sprawę do sądu według właściwości ogólnej (art. 50536 § 1 k.p.c.).
Sprzeciw w postępowaniu elektronicznym można wnieść drogą zwykłą w formie papierowej lub drogą elektroniczną do Sądu w Lublinie (czyli też do Sądu z którego otrzymaliśmy korespondencję). Podobnie jak w trybie upominawczym wniesienie sprzeciwu jest obwarowane terminem 14 dni od daty odbioru nakazu zapłaty. SPRZECIW NIE WYMAGA WNIESIENIA OPŁATY.
W sytuacji kiedy po wniesieniu sprzeciwu, powód w sposób prawidłowy uzupełni braki formalne, Sąd wezwie pozwanego (osobę składającą sprzeciw) do uzupełnienia sprzeciwu w sposób odpowiedni dla postępowania, w którym sprawa będzie rozpoznana - w terminie dwutygodniowym od daty doręczenia wezwania. Zatem pozwanego czekają podwójne czynności, ale można zyskać czas na dopracowanie zarzutów oraz zebranie dowodów przemawiających za bezpodstawnością powództwa, które musimy już złożyć na tym etapie.



Ustawodawca dostrzega potrzeby osób z ograniczonymi zdolnościami do komunikowania się – prywatna opinia do regulacji

Ustawa o języku migowym i innych środkach komunikowania się z dnia 19.08.2011r. [Dz.U. z 2011, nr 209, poz. 1243] (dalej w treści „Ustawa”) w art. 1 określa zasady:

1) korzystania przez osoby uprawnione z pomocy osoby przybranej w kontaktach z organami administracji publicznej, jednostkami systemu, podmiotami leczniczymi, jednostkami Policji, Państwowej Straży Pożarnej i straży gminnych oraz jednostkami ochotniczymi działającymi w tych obszarach;
2) obsługi osób uprawnionych w kontaktach z organami administracji publicznej;
3) dofinansowania kosztów kształcenia osób uprawnionych, członków ich rodzin oraz innych osób mających stały lub bezpośredni kontakt z osobami uprawnionymi w zakresie polskiego języka migowego, systemu językowo-migowego i sposobów komunikowania się osób głuchoniewidomych na różnych poziomach;
4) monitorowania rozwiązań wspierających komunikowanie się i dostępu do nich.

W świetle art. 8 Ustawy przepisy są realizowane przez podmioty zobowiązane, tj.:

1) organy administracji publicznej,
2) jednostki systemu,
3) podmioty lecznicze,
4) jednostki Policji, Państwowej Straży Pożarnej i straże gminne oraz jednostki ochotnicze działające w tych obszarach.

Zważyć należy, że jest to pierwszy akt normatywny o randze ustawy określający zasady i obowiązki szeroko rozumianych organów administracji względem osób posiadających ograniczenia w zakresie komunikowania się. W mojej opinii jest to dobry krok w kierunku zwrócenia uwagi na potrzeby osób ze schorzeniami uniemożliwiającymi swobodne wyrażenie swoich potrzeb życiowych i społecznych.
Skupiając się w pierwszej kolejności na szansach jakie może tworzyć ww. Ustawa, podać należy umożliwienie korzystania, przez osoby uprawnione, z pomocy osób przez nie przybrane. W takiej sytuacji, żaden podmiot zobowiązany do którego zgłosi się, np. osoba komunikująca się PJM, nie może żądać wykazania się przez „osobę przybraną” kwalifikacjami ani nie może odmówić jej udziału w czynnościach przeprowadzanych w odniesieniu do osoby uprawnionej (art. 7 Ustawy). Nadto organ administracji publicznej zapewnia, dostęp do świadczenia usług tłumacza PJM, SJM i SKOGN (art. 11 Ustawy).
Istnienie Ustawy, pozwala osobom uprawnionym egzekwować swoje prawa. Otwierają się możliwości doprecyzowania obowiązków podmiotów zobowiązanych przez orzeczenia sądów administracyjnych. Rozszerza się zatem sposób wykładni przepisów. Przestają być one martwe.
Jednym z takich przykładów jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
z siedzibą w Poznaniu z dnia 15 stycznia 2015r. IV SA/Po 1051/14 zgodnie z którym: „Gdy bezrobotnym jest osoba niepełnosprawna, na organie ciążył obowiązek szczególnej dbałości, o to by poinformować skarżącego o dacie stawiennictwa w urzędzie pracy w taki sposób, ażeby nie budziło wątpliwości, iż został on o tej dacie skutecznie powiadomiony. Niezbędnym ze strony pracowników tego organu, jest załatwienie sprawy w taki sposób, by petent ten nie poniósł szkody ze względu na swoją ułomność. W tak szczególnej sytuacji rolą organu jest zapewnienie skarżącemu takiej "opieki", która zagwarantowałaby realizację podstawowych zasad postępowania administracyjnego. M.in. zwrócić należy uwagę, że w przypadku gdy stroną postępowania jest osoba mająca problemy z komunikowaniem się, na organie administracji ciąży obowiązek zapewnienia takiej osobie usług tłumacza języka migowego co wynika z przepisu art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz.U. 2011 Nr 209 poz. 1243). W prawdzie pomoc taka udzielana jest na wniosek strony postępowania, to mając na uwadze podstawowe zasady postępowania administracyjnego, nie powinno budzić wątpliwości, że rolą organu jest poinformowanie strony o możliwości złożenia stosownego wniosku.”.
Na bazie tezy ww. wyroku, który co prawda nakazuje podmiotom zobowiązanym szczególną ostrożność i dbałość o interesy osób uprawnionych, pojawia się zagadnienie konieczności zgłaszania przez osoby uprawnione, chęci skorzystania ze świadczenia ze wskazaniem wybranej metody komunikowania się, do właściwego ze względu na właściwość sprawy organu administracji publicznej. Takie zgłoszenie ma nastąpić co najmniej na 3 dni robocze przed tym zdarzeniem, z wyłączeniem sytuacji nagłych. Zgłoszenie powinno być dokonane w formie określonej przez organ administracji publicznej, w sposób dostępny dla osób uprawnionych (tak art. 12 Ustawy).
Nałożono na osoby uprawnione konieczność „wyszukiwania” stosowych wniosków oraz obowiązek zachowania terminów na ich złożenie, co niestety rodzi bariery, jakie należy pokonać aby uzyskać pomoc i załatwić sprawę. Może to stanowić dość znaczące utrudnienie.
Zwrócić należy uwagę, że Ustawa nie przewiduje i nie określa jednolitego wzoru wniosku. Ma być on jedynie określany przez organ administracji. Rodzi to niebezpieczeństwo dowolności jego kształtowania. Samo zrozumienie wniosku, jaki jest tworzony przez osoby nieograniczone w zdolnościach do komunikowania się, może moim zdaniem, dostarczać problemów osobie uprawnionej. Oznaczać to może, że już na tym wstępnym etapie, osoba uprawniona będzie potrzebowała pomocy do działania. Tworzy się błędne koło niezrozumienia potrzeb osób uprawnionych i udostępnienia im narzędzi zmierzających do ich realizacji.
Omawiana Ustawa jest daleka, w mojej opinii, od ideału także w zakresie tworzenia rejestru tłumaczy, za którego prowadzenie jest odpowiedzialny wojewoda (art. 15 Ustawy). Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rejestru tłumaczy polskiego języka migowego, systemu językowo-migowego i sposobu komunikowania się osób głuchoniewidomych z dnia 01.06.2012r.[Dz.U. z 2012r., poz. 652] określa wzory i sposoby ujawniania danych o tłumaczach. Jednakże jak wynika z załącznika nr 3 do Rozporządzenia, nie wymaga się od osoby chcącej uzyskać wpis do rejestru, legitymowania się dokumentami poświadczającymi jej znajomość PJM lub SJM bądź SKOGN. Jest to jedynie oświadczenie w przedmiocie stopnia znajomości ww. środków komunikacji. Realne zagrożenia w tej materii wiążą się z brakiem weryfikacji osób, które chcą świadczyć usługi w ww. zakresie. Nie ma unormowanych w Ustawie zasad odpowiedzialności tłumaczy za ich działania na rzecz osób uprawnionych. Brak wskazań jak osoba uprawniona może żądać zmiany przydzielonego jej tłumacza, kiedy ewidentnie nie będzie on władny jej pomóc. Co dzieje się z terminami administracyjnymi przewidzianymi na rozpoznanie sprawy, w takich sytuacjach.

Wiele aspektów wymaga doprecyzowania. Ustawa nie daje rozwiązań dla każdego
z problemów jakie mogą się pojawić. Jest jednak moim zdaniem, nawet przy lakoniczności swoich treści, pozytywnym aspektem zwracającym uwagę, że w społeczeństwie istnieją osoby posiadające problemy z komunikowaniem się i używające do tego celu swoich systemów językowych. Należy pokładać nadzieję w tym, że utworzona na mocy ww. Ustawy Polska Rada Języka Migowego, będąca organem doradczym ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego (art. 19 Ustawy), zmierzać będzie do poszerzenia wiedzy ogólnospołecznej, w tym parlamentarzystów, na temat potrzeb osób z dysfunkcjami słuchu, mowy lub widzenia, ich języka, a także będzie wspierać starania w znoszeniu barier w komunikacji.

Literatura
1. Ustawa o języku migowym i innych środkach komunikowania się z dnia 19.08.2011r. [Dz.U. z 201, nr 209, poz. 1243];
2. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rejestru tłumaczy polskiego języka migowego, systemu językowo-migowego i sposobu komunikowania się osób głuchoniewidomych z dnia 01.06.2012r. [Dz.U. z 2012r., poz. 652].
3. Orzecznictwo



Kilka informacji na temat przedawnienia i wygaśnięcia roszczenia o alimenty na rzecz dzieci oraz między rozwiedzionymi małżonkami.

Na uwadze należy mieć jednak okoliczności powodujące, że bieg przedawnienia nie rozpoczyna się,
a rozpoczęty ulega zawieszeniu. Stan ten reguluje, w zakresie alimentów na rzecz dzieci, art. 121 pkt 1 Kodeksu cywilnego. Stanowi on, że bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu co do roszczeń alimentacyjnych niepełnoletniego dziecka przeciwko rodzicom przez czas trwania władzy rodzicielskiej. Szersze rozwinięcie problematyki przedawnienia i zawieszenia jego biegu obejmuje m.in. uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna - zasada prawna z dnia 25 listopada 1968r. III CZP 65/68, zgodnie z którą w tezie 2 czytamy, iż: „Przedawnienie co do wymienionych roszczeń biegnie nie tylko wtedy, gdy władza rodzicielska nie przysługuje obojgu rodzicom, lecz także wówczas, gdy władza ta nie przysługuje tylko temu z nich, od którego dziecko dochodzi alimentów”.

Ważne – zasądzone prawomocnym wyrokiem roszczenia alimentacyjne stanowią świadczenia okresowe. Oznacza to w świetle art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego, że przedawniają się z upływem
3 lat, a nie lat 10.
Warto także pamiętać, ze osiągnięcie pełnoletności przez uprawnionego do alimentów nie wyłącza automatycznie obowiązku alimentacyjnego.
Między byłymi małżonkami, czyli po rozwodzie - także mogą zostać ukształtowane obowiązki alimentacyjne. Zależą one od orzeczenia winy rozkładu pożycia. Instytucję tą reguluje art. 60 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, i tak:
§ 1. Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.
§ 2. Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się
w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.
„Początkową datę płatności alimentów, zasądzonych na podstawie art. 60 KRO w wyroku orzekającym rozwód, stanowi data uprawomocnienia się tego wyroku” - Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 26 marca 1969r. III CZP 16/69.
Obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie:
1) zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa,
2) gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.


Ojcostwo - podstawowe prawa mężczyzny w świetle kodeksu rodzinnego (wyciąg regulacji)

Kodeks rodzinny i opiekuńczy z dnia 25.02.1964r. [Dz.U. z 2015r., poz. 583 tj.] reguluje m.in. pokrewieństwo i powinowactwo, w tym ojcostwo (art. 62 do 86 KRO).
Z ojcostwem w świetle regulacji kodeksu, możemy mieć do czynienia w trakcie trwania małżeństwa oraz poprzez uznanie dziecka. Obejmują one także urodzenie dziecka
w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji.


I. Domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki:

Jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki. Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji.


MAŁŻEŃSTWO 300 DNI PO UPŁYWIE KTÓRYCH

USTANIE/UNIEWAŻNIENIE UPADA DOMNIEMANIE *


* Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 6 listopada 1967r. I CR 355/67: „Ustanie małżeństwa przez rozwód następuje dopiero z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Jeżeli więc dziecko urodziło się po ogłoszeniu wyroku rozwodowego jego matki, lecz przed jego uprawomocnieniem się, to urodziło się w czasie trwania małżeństwa i ma za sobą domniemanie z art. 62 par. 1 KRO. Podobnie rzecz się przedstawia, jeżeli od dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego do daty urodzenia dziecka nie upłynęło 300 dni”.

ALE:
Jeżeli dziecko urodziło się przed upływem trzystu dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa, lecz po zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa, domniemywa się, że pochodzi ono od drugiego męża. Domniemanie to nie dotyczy przypadku, gdy dziecko urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą wyraził zgodę pierwszy mąż matki.

Domniemania powyższe mogą być obalone tylko na skutek:
- powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.
Mąż matki może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę, nie później jednak niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Pozywa się dziecko i matkę, a gdy matka nie żyje – dziecko.
Zaprzeczenie ojcostwa następuje przez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka.
WAŻNE: Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko urodziło się
w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą mąż matki wyraził zgodę.

II. Domniemanie ojcostwa pozamałżeńskiego:

Domniemywa się, że ojcem dziecka jest ten, kto obcował z matką dziecka nie dawniej niż w trzechsetnym, a nie później niż w sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem się dziecka, albo ten, kto był dawcą komórki rozrodczej w przypadku dziecka urodzonego w wyniku dawstwa partnerskiego w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji.
Okoliczność, że matka w tym okresie obcowała także z innym mężczyzną, może być podstawą do obalenia domniemania tylko wtedy, gdy z okoliczności wynika, że ojcostwo innego mężczyzny jest bardziej prawdopodobne.

USTALENIE OJCOSTWA MOŻE NASTĄPIĆ PRZEZ UZNANIE OJCOSTWA ALBO ORZECZENIE SĄDU.
• Uznanie ojcostwa następuje, gdy mężczyzna, od którego dziecko pochodzi, oświadczy przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że jest ojcem dziecka, a matka dziecka potwierdzi jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od dnia oświadczenia mężczyzny, że jcem dziecka jest ten mężczyzna.
• Można uznać ojcostwo przed urodzeniem się dziecka już poczętego.
• IN VITRO - Uznanie ojcostwa następuje z dniem urodzenia się dziecka także wtedy, gdy przed przeniesieniem do organizmu kobiety komórek rozrodczych pochodzących od anonimowego dawcy albo zarodka powstałego z komórek rozrodczych pochodzących od anonimowego dawcy albo z dawstwa zarodka mężczyzna oświadczy przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że będzie ojcem dziecka, które urodzi się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji
z zastosowaniem tych komórek albo tego zarodka, a kobieta ta potwierdzi jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od dnia oświadczenia mężczyzny, że ojcem dziecka będzie ten mężczyzna (art. 751 KRO).

UCHYLENIE SIĘ OD UZNANIA OJCOSTWA MOŻE NASTĄPIĆ poprzez:
- wytoczenie powództwa o ustalenie bezskuteczności uznania przeciwko dziecku i matce,  a jeżeli matka nie żyje - przeciwko dziecku.

ALE:

W przypadku gdy uznanie ojcostwa nastąpiło na podstawie art. 751 KRO (powyżej) ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy dziecko nie urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji.



Utrata przez Banki prawa do wystawiania Bankowych Tytułów Egzekucyjnych - co w zamian?

Utrata przez Banki prawa do wystawiania Bankowych Tytułów Egzekucyjnych - co w zamian?
Jak czytamy na stronie internetowej trybunal.gov.pl pod linkiem: tutaj

„14 kwietnia 2015 r. o godz. 9:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał połączone pytania prawne Sądu Rejonowego w Koninie Wydział V Gospodarczy dotyczące przepisów Prawa bankowego umożliwiających bankom wystawianie BTE. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 96 ust. 1 i art. 97 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. – Prawo bankowe są niezgodne z art. 32 ust. 1 konstytucji. Przepisy tracą moc obowiązującą z dniem 1 sierpnia 2016r.”.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego spisano pod sygn. akt P 45/12, a pełną treść można znaleźć pod linkiem: tutaj


Czego mogą zatem spodziewać się przyszli dłużnicy Banków? Najpewniej przeciwko nim Banki lub podmioty przez nie upoważnione, będą wytaczały powództwa.
Za zwiastun takich czynności, można poczytać wprowadzenie stosownych zmian w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28.07.2005r. [Dz.U. z 2014r., poz. 1025 tj.] wprowadzonych m.in. w art. 13 ust. 1a dodanym ustawą z dnia 25.09.2015 r. (Dz.U. z 2015r. poz. 1854), która wchodzi w życie 27.11.2015r., tj.: W sprawach o roszczenia wynikające z czynności bankowych, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Prawo bankowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 128, z późn. zm.), opłata stosunkowa wynosi 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 złotych i nie więcej niż 1000 złotych.
Powyższe oznacza, że ustawodawca ograniczył koszty jakie będzie musiał ponieść Bank inicjując postępowanie sądowe. Co przełoży się na mniejsze koszty, jakie będzie musiał zwrócić pozwany w wyniku przegrania sprawy. Ma to istotne znaczenie z racji wysokości dochodzonych przez Baki należności, często sięgających setek tysięcy złotych. Bez ograniczenia opłaty sądowej, w niektórych przypadkach pozwany musiałby liczyć się z koniecznością zwrotu (zapłaty) dodatkowo nawet 100.000zł.

 



Wybrane teksty ustaw

Nowe stawki opłat dla radców prawnych za reprezentację mocodawców przed sądami (stan obowiązujący na dzień 01 stycznia 2016 roku)

Nowe stawki opłat dla radców prawnych za reprezentację mocodawców przed sądami (stan obowiązujący na dzień 01 stycznia 2016 roku)
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804)

Na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 507, z późn. zm.1) ) zarządza się, co następuje:

Rozdział 1. Przepisy ogólne.

§ 1 Rozporządzenie określa:

1) stawki minimalne opłat za czynności radców prawnych, zwane dalej „stawkami minimalnymi”;

2) wysokość opłat za czynności radców prawnych przed organami wymiaru sprawiedliwości, zwanych dalej „opłatami”.


Rozdział 2. Stawki minimalne w sprawach cywilnych, ze stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych.


§ 2 Stawki minimalne wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy:

1) do 500 zł - 120 zł;
2) powyżej 500 zł do 1500 zł - 360 zł;
3) powyżej 1500 zł do 5000 zł - 1200 zł;
4) powyżej 5000 zł do 10 000 zł - 2400 zł;
5) powyżej 10 000 zł do 50 000 zł - 4800 zł;
6) powyżej 50 000 zł do 200 000 zł - 7200 zł;
7) powyżej 200 000 zł - 14 400 zł.

§ 3 W sprawach rozpoznawanych w postępowaniu upominawczym, elektronicznym postępowaniu upominawczym, postępowaniu nakazowym oraz europejskim postępowaniu nakazowym stawki minimalne wynoszą 75% stawek obliczonych na podstawie § 2. W przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu lub zarzutów, opłatę ustala się na zasadach ogólnych.

§ 4

1. Stawki minimalne wynoszą w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego o:utraty
1) rozwód - 720 zł, a jeżeli postępowanie jest połączone z orzekaniem przez sąd o winie rozkładu pożycia - 1080 zł;
2) unieważnienie małżeństwa, stwierdzenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa - 720 zł;
3) przysposobienie - 360 zł;
4) pozbawienie, ograniczenie, zawieszenie lub przywrócenie władzy rodzicielskiej oraz odebranie dziecka - 240 zł;
5) ustalenie ojcostwa, zaprzeczenie ojcostwa, ustalenie bezskuteczności uznania dziecka oraz rozwiązanie przysposobienia - 480 zł;
6) rozstrzygnięcie w istotnych sprawach rodziny lub co do zarządu majątkiem wspólnym - 480 zł;
7) ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami - 720 zł;
8) podział majątku wspólnego między małżonkami - stawkę obliczoną na podstawie § 2 od wartości udziału, a w przypadku zgodnego wniosku małżonków - 50% tej stawki;
9) alimenty, nakazanie wypłacenia wynagrodzenia za pracę do rąk drugiego małżonka - 120 zł.

2. Stawki, o których mowa w ust. 1 pkt 1, obejmują również wynagrodzenie od roszczeń majątkowych dochodzonych łącznie, z wyjątkiem roszczeń przewidzianych w art. 58 § 2 i 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r. poz. 583, z późn. zm.2) ), od których pobiera się także wynagrodzenie określone w ust. 1.

3. Stawki określone w ust. 1 pkt 5 obejmują w sprawach o ustalenie ojcostwa również roszczenia majątkowe strony powodowej.

4. Stawki, o których mowa w ust. 1 pkt 9, ustala się od wartości przedmiotu sprawy, jeżeli obowiązek zwrotu kosztów obciąża osobę zobowiązaną do alimentów lub małżonka, którego wynagrodzenie za pracę ma być wypłacone do rąk drugiego współmałżonka.

§ 5 Stawki minimalne wynoszą za prowadzenie spraw z zakresu własności, innych praw rzeczowych i prawa o księgach wieczystych:

1) o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości - 50% stawki obliczonej na podstawie § 2;
2) o rozgraniczenie - 720 zł;
3) dotyczących służebności - 480 zł;
4) o naruszenie posiadania - 320 zł;
5) o wpis w księdze wieczystej lub złożenie dokumentu do zbioru dokumentów - 240 zł;
6) o zniesienie współwłasności - stawkę obliczoną na podstawie § 2 od wartości udziału współwłaściciela zastępowanego przez radcę prawnego, a w przypadku zgodnego wniosku uczestników - 50% tej stawki;
7) związanych z korzystaniem z rzeczy wspólnej lub z zarządem rzeczą wspólną - 480 zł;
8) o usunięcie niezgodności między treścią wpisu w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym - 50% stawki obliczonej na podstawie § 2 od wartości prawa dotkniętego niezgodnością.

§ 6 Stawki minimalne wynoszą za prowadzenie spraw z zakresu prawa spadkowego o:

1) zabezpieczenie spadku, dokonanie spisu inwentarza, odrzucenie spadku, ogłoszenie testamentu i nakazanie jego złożenia, zarządu spadku nieobjętego i wyjawienie przedmiotów spadkowych - 120 zł;
2) stwierdzenie nabycia spadku - 120 zł, a jeżeli przedmiotem postępowania jest również ważność testamentu - 720 zł;
3) dział spadku - stawkę obliczoną na podstawie § 2 od wartości udziału spadkowego uczestnika zastępowanego przez radcę prawnego, a w razie działu na zgodny wniosek uczestników postępowania - 50% tej stawki.

§ 7 Stawki minimalne wynoszą za prowadzenie spraw o:

1) opróżnienie lokalu mieszkalnego - 480 zł;
2) wydanie nieruchomości rolnej - 720 zł;
3) wydanie innej nieruchomości i opróżnienie lokalu użytkowego - stawkę obliczoną na podstawie § 2 od wartości sześciomiesięcznego czynszu.

§ 8

1. Stawki minimalne wynoszą w sprawach:
1) o uchylenie uchwały organu spółdzielni - 360 zł;
2) o ochronę dóbr osobistych i ochronę praw autorskich - 1080 zł;
3) z zakresu postępowania nieprocesowego w sprawie niewymienionej odrębnie - 240 zł;
4) o uchylenie wyroku sądu polubownego - 2400 zł;
5) z zakresu postępowania restrukturyzacyjnego lub upadłościowego - 3600 zł;
6) o uznanie orzeczenia sądu zagranicznego - 480 zł;
7) egzekucyjnych przy egzekucji z nieruchomości - 50% stawki obliczonej na podstawie § 2, a przy egzekucji innego rodzaju - 25% tej stawki;
8) ze skargi na czynności komornika - 240 zł;
9) o wyjawienie majątku - 120 zł;
10) rejestracji spółki - 2400 zł, a w przypadku rejestracji spółki, której umowa została zawarta przy wykorzystaniu wzorca umowy udostępnionego w systemie teleinformatycznym - 1200 zł;
11) rejestracji spółdzielni - 2400 zł;
12) innych rejestracji - 1200 zł;
13) zmiany w rejestrze - 1200 zł, a w przypadku zmiany w rejestrze przy wykorzystaniu wzorca uchwały udostępnionego w systemie teleinformatycznym - 600 zł;
14) o zaopatrzenie tytułu egzekucyjnego w klauzulę wykonalności - 120 zł;
15) o zwolnienie spod zajęcia rzeczy i praw zabezpieczonych w postępowaniu karnym u osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa przeciwko mieniu - 120 zł;
16) o zwrot korzyści uzyskanych kosztem Skarbu Państwa - 120 zł;
17) o ustalenie autorstwa projektu wynalazczego - 960 zł;
18) o ustalenie prawa do patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji - 1200 zł;
19) o naruszenie patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji - 1680 zł;
20) o stwierdzenie prawa korzystania z wynalazku, wzoru użytkowego lub wzoru przemysłowego albo prawa używania znaku towarowego lub oznaczenia geograficznego bądź utraty prawa używania oznaczenia geograficznego - 1440 zł;
21) o przeniesienie patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji - 1680 zł;
22) o uchylenie uchwały wspólników bądź akcjonariuszy i o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników bądź akcjonariuszy - 1080 zł;
23) o wyłączenie wspólnika - 1080 zł;
24) o rozwiązanie spółki kapitałowej - 1080 zł;
25) o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu prowadzonym w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej - 300 zł;
26) o odszkodowanie lub o zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania - 240 zł;
27) o ubezwłasnowolnienie - 480 zł;
28) o uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu oraz rozstrzygnięcie co do aktów stanu cywilnego - 360 zł.

2. Stawki, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 2 i 19, nie obejmują opłat od roszczeń majątkowych dochodzonych łącznie.

§ 9

1. Stawki minimalne wynoszą w sprawach z zakresu prawa pracy o:

1) nawiązanie umowy o pracę, uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, przywrócenie do pracy lub ustalenie sposobu ustania stosunku pracy - 360 zł;
2) wynagrodzenie za pracę lub odszkodowanie inne niż wymienione w pkt 4 - 75% stawki obliczonej na podstawie § 2 od wartości wynagrodzenia lub odszkodowania będącego przedmiotem sprawy;
3) inne roszczenia niemajątkowe - 120 zł;
4) ustalenie wypadku przy pracy, jeżeli nie jest połączone z dochodzeniem odszkodowania lub renty - 240 zł;
5) świadczenie odszkodowawcze należne z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej - 50% stawki obliczonej na podstawie § 2 od wartości odszkodowania będącego przedmiotem sprawy.

2. Stawki minimalne wynoszą 360 zł w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego.

§ 10

1. Stawki minimalne wynoszą za prowadzenie sprawy w postępowaniu apelacyjnym:

1) przed sądem okręgowym - 50% stawki minimalnej, a jeżeli w pierwszej instancji nie prowadził sprawy ten sam radca prawny - 75% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł;
2) przed sądem apelacyjnym - 75% stawki minimalnej, a jeżeli w pierwszej instancji nie prowadził sprawy ten sam radca prawny - 100% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł.

2. Stawki minimalne wynoszą za prowadzenie spraw w postępowaniu zażaleniowym:

1) przed sądem okręgowym - 25% stawki minimalnej, a jeżeli w pierwszej instancji nie prowadził sprawy ten sam radca prawny - 50% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł;
2) przed sądem apelacyjnym lub przed Sądem Najwyższym - 50% stawki minimalnej, a jeżeli w poprzedniej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł.

3. Do ustalenia stawek minimalnych za prowadzenie spraw z zakresu prawa pracy przed sądem apelacyjnym stosuje się § 9.

4. Stawki minimalne wynoszą w postępowaniu kasacyjnym:

1) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Sądem Najwyższym - 75% stawki minimalnej, a jeżeli w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam radca prawny - 100% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł;
2) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% stawki minimalnej, a jeżeli nie prowadził sprawy w drugiej instancji ten sam radca prawny - 75% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł;
3) za udział w rozprawie przed Sądem Najwyższym - 50% stawki minimalnej, a jeżeli nie prowadził sprawy w drugiej instancji ten sam radca prawny, nie sporządzał i nie wniósł skargi kasacyjnej - 75% stawki minimalnej, w obu w przypadkach nie mniej niż 240 zł.

5. Stawki minimalne w postępowaniu w sprawie stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wynoszą:

1) za sporządzenie i wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz udział w rozprawie przed Sądem Najwyższym - 75% stawki minimalnej, a jeżeli ten sam radca prawny nie prowadził sprawy przed sądem, od którego prawomocnego orzeczenia wniesiono skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem - 100% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł;
2) za sporządzenie i wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - 50% stawki minimalnej, a jeżeli ten sam radca prawny nie prowadził sprawy przed sądem, od którego prawomocnego orzeczenia wniesiono skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem - 75% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł;
3) za udział w rozprawie przed Sądem Najwyższym - 50% stawki minimalnej, a jeżeli ten sam radca prawny nie prowadził sprawy przed sądem, od którego prawomocnego orzeczenia wniesiono skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem, nie sporządzał i nie wniósł skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - 75% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł.

6. Stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym:

1) za sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej oraz za stawiennictwo na rozprawie - 2400 zł;
2) za sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej oraz za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia tej skargi - 1200 zł.

Rozdział 3. Stawki minimalne w sprawach karnych i w sprawach o wykroczenia.

§ 11

1. Stawki minimalne wynoszą w sprawie objętej:

1) dochodzeniem - 360 zł;

2) śledztwem - 600 zł;

3) czynnościami wyjaśniającymi w postępowaniu w sprawach o wykroczenia - 180 zł.

2. Stawki minimalne za obronę wynoszą:

1) przed sądem rejonowym w postępowaniu szczególnym - 720 zł;

2) przed sądem rejonowym w postępowaniu w sprawach o wykroczenia - 360 zł;

3) przed sądem rejonowym w postępowaniu zwyczajnym lub przed wojskowym sądem garnizonowym - 840 zł;

4) przed sądem okręgowym jako drugą instancją lub przed wojskowym sądem okręgowym jako drugą instancją - 840 zł;

5) przed sądem okręgowym jako pierwszą instancją lub przed wojskowym sądem okręgowym jako pierwszą instancją oraz przed sądem apelacyjnym - 1200 zł;

6) przed Sądem Najwyższym - 1200 zł.

3. Stawki minimalne wynoszą za sporządzenie i wniesienie kasacji w sprawie, w której w pierwszej instancji orzeczenie wydał:

1) sąd rejonowy lub wojskowy sąd garnizonowy - 720 zł;

2) sąd okręgowy lub wojskowy sąd okręgowy - 1200 zł.

4. Stawki minimalne wynoszą:

1) za czynności w sprawie o wznowienie postępowania oraz w sprawie o podjęcie postępowania warunkowo umorzonego - 720 zł;

2) za sporządzenie opinii o braku podstaw wniosku o wznowienie postępowania, za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia kasacji oraz braku podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia w postępowaniu karnym - 720 zł;

3) za sporządzenie środka odwoławczego w przypadku, gdy sporządzający nie występuje przed sądem - 720 zł.

5. Stawki minimalne wynoszą za obronę w sprawach o wydanie wyroku łącznego - 240 zł.

6. Stawki minimalne wynoszą za prowadzenie spraw o odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub ukaranie, aresztowanie lub zatrzymanie, w tym spraw wynikających z przepisów o uznanie za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - 240 zł.

7. Przepisy ust. 1-5 stosuje się odpowiednio do opłat za czynności w postępowaniu karnym i odpowiednio w postępowaniu w sprawach o wykroczenia pełnomocnika powoda cywilnego, pełnomocnika pokrzywdzonego, pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego lub oskarżyciela prywatnego.

§ 12

1. Stawki minimalne wynoszą za dokonanie określonej czynności procesowej w toku postępowania sądowego - 25% stawki minimalnej przewidzianej za obronę w sprawie, w której ta czynność ma być dokonana.

2. Stawki minimalne wynoszą za udział w posiedzeniu sądu dotyczącym przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania oraz rozpoznania zażalenia na zastosowanie lub przedłużenie tego środka zapobiegawczego - 50% stawki minimalnej.

3. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do opłat za dokonanie określonej czynności procesowej w toku postępowania sądowego przez pełnomocnika powoda cywilnego, pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego lub oskarżyciela prywatnego.

4. W przypadkach określonych w ust. 1-3 suma opłat za obronę lub reprezentowanie jednej osoby przez tego samego radcę prawnego nie może przekroczyć stawki minimalnej.

§ 13 Stawki minimalne wynoszą za obronę przed sądem w postępowaniu wykonawczym:

1) w sprawie o odroczenie lub przerwę w wykonywaniu kary - 360 zł;

2) w sprawie o wykonanie warunkowo zawieszonej kary - 360 zł;

3) w sprawie o warunkowe przedterminowe zwolnienie lub odwołanie takiego zwolnienia - 240 zł;

4) za czynności związane z wykonywaniem kary ograniczenia wolności oraz wykonywaniem środków zabezpieczających - 240 zł;

5) za prowadzenie sprawy o zatarcie skazania lub ukarania - 240 zł;

6) za prowadzenie sprawy o ułaskawienie - 480 zł;

7) za pozostałe czynności w postępowaniu wykonawczym - 480 zł.

Rozdział 4. Stawki minimalne w innych sprawach.

§ 14

1. Stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi:
1) w pierwszej instancji:
a) w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - stawkę obliczoną na podstawie § 2,
b) za sporządzenie skargi i udział w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego - 1200 zł,
c) w innej sprawie - 480 zł;

2) w drugiej instancji:
a) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 75% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam radca prawny - 100% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł,
b) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam radca prawny w drugiej instancji - 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł,
c) za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy w drugiej instancji ten sam radca prawny, nie sporządził i nie wniósł kasacji - 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł,
d) w postępowaniu zażaleniowym - 240 zł.

2. Stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Warszawie - sądem ochrony konkurencji i konsumentów w sprawach:
1) z zakresu ochrony konkurencji - 1440 zł;

2) o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone - 120 zł;

3) z zakresu regulacji energetyki, telekomunikacji lub transportu kolejowego - 1440 zł.

3. Za prowadzenie sprawy w postępowaniu ze skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym oraz do przeprowadzenia i zakończenia bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy egzekucyjnej lub innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego stawka minimalna wynosi 240 zł.

Rozdział 5. Wysokość opłat za czynności radców prawnych przed organami wymiaru sprawiedliwości.

§ 15

1. Opłaty stanowiące podstawę zasądzania kosztów zastępstwa prawnego ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdziałach 2-4.

2. Opłatę w sprawach niewymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości równej stawce minimalnej.

3. Opłatę w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej stawki, ani wartości przedmiotu sprawy, jeśli uzasadnia to:
1) niezbędny nakład pracy radcy prawnego, w szczególności poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczba stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu;

2) wartość przedmiotu sprawy;

3) wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie;

4) rodzaj i zawiłość sprawy, w szczególności tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów, o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności.

§ 16 Wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego może zawierać oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego. W braku takiego oświadczenia, opłatę ustala się w wysokości odpowiadającej stawce minimalnej, chyba że okoliczności określone w § 15 ust. 3 przemawiają za innym jej ustaleniem.

§ 17 W sprawach, o których mowa w § 11-13:

1) w których rozprawa trwa dłużej niż jeden dzień, stawka minimalna ulega podwyższeniu za każdy następny dzień o 20%;

2) za obronę lub reprezentowanie w tym samym postępowaniu kilku osób pobiera się opłatę od każdej z tych osób.

§ 18

1. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, a zwłaszcza gdy przemawia za tym sytuacja materialna lub rodzinna klienta albo rodzaj sprawy, radca prawny może ustalić opłatę niższą niż stawka minimalna albo zrezygnować z opłaty w całości.

2. W przypadkach, o których mowa w ust. 1, sąd, na wniosek radcy prawnego, zasądza koszty zastępstwa w wysokości ustalonej przez radcę prawnego.

§ 19 W razie zmiany w toku postępowania wartości stanowiącej podstawę obliczenia opłat, bierze się pod uwagę wartość zmienioną, poczynając od następnej instancji.

§ 20 Wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju.


Rozdział 6. Przepisy przejściowe i końcowe.


§ 21 Do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji.

§ 22 Traci moc rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 490 oraz z 2015 r. poz. 617 i 1078).

§ 23 Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2016 r.

Media by: Shaman's Photo